Archiwum tagów: garbarstwo

0

Rodzaje skór

opublikował

Pewną rzecz muszę zakomunikować na wstępie. Mimo powszechnego pojawiania się i stosowania nazw w rodzaju „skóra ekologiczna” roszczących sobie prawo do reprezentowania gamy materiałów skórzanych, to wszelkiego rodzaju dermy i skaje skórą nie są, a z ekologią też mają niewiele wspólnego. W tym artykule nie będziemy się zajmować uzurpatorami. Będziemy więc mówić o rodzajach skór, a nie czegoś ocierającego się o oszustwo.

Chyba każdej (każdemu) zdarzyło się, posiadać jakąś skórzaną rzecz użytkowaną latami – która była nie do zdarcia. Ale zdarzyło się również, że jakiś skórzany przedmiot, wyglądający na początku bardzo porządnie, szybko się starzał i nie można było się zbyt długo nim cieszyć. Dzieje się tak z kilku powodów. Po pierwsze w procesie oceny jakościowej skór surowych, mającym miejsce na początku cyklu produkcyjnego w zakładzie garbarskim, skóry są sortowane do przetworzenia w określony sposób, i tutaj gorsza jakościowo skóra może zostać skierowana do procesu, który wymaga wyższej jakości od skóry. Na własności użytkowe skóry ma również bardzo duży wpływ dobór garbników stosowanych we właściwym etapie wytrawiania skór. I wreszcie błędy (zamierzone lub niezamierzone) popełniane są przez producentów obuwia lub torebek, poprzez wykorzystanie w produkcji skór o parametrach niezgodnych z przeznaczeniem. W dalszej części przybliżam czytelniczkom i czytelnikom klasyfikację skór. Klasyfikacja ta dotyczy podstawowych skór stosowanych w obszarach rzemiosła skórzanego, jakimi są skóry bydlęce.

Skóra naturalna licowa.

Dla mnie symbol naturalności. To na tego typu skórze spotykamy, niczym nie zmącony, niepowtarzalny rysunek jej struktury. Oczywiście jakość skóry, jej własności i wygląd w bardzo dużym stopniu zależą od rodzaju garbników zastosowanych w procesie. Z uwagi na czas garbowania oraz ogólne wymagania najczęstszą jest metoda kombinowana, wykorzystująca brzeczki sporządzone z garbników różnego pochodzenia i działania. Najszlachetniejsze skóry licowe uzyskuje się z zastosowaniem odpowiednio dobranych garbników wyłącznie roślinnych. Skóry wyprawy roślinnej (tak się je określa) charakteryzują się dużą delikatnością i dobrą odpornością na chłonięcie. Stąd ich częste wykorzystywanie do produkcji torebek, ograniczane jednak dość wysoką ceną. Skóry wyprawy sztucznej mają przeważnie wysoką odporność mechaniczną, ale pozbawione są miękkości skór wyprawy roślinnej. Brzeczki przygotowane z rotanin (rodzaj garbników syntetycznych) przeznaczone są do garbowania skór jasnych.

Skóra licowa lakierowana.

Skóry licowe mogą być poddane na etapie wykańczania skór różnym procesom ingerującym w wygląd i własności w szczególności wierzchniej warstwy skóry. Nakładanie warstwy lakieru lub apretury zmienia w istotny sposób wygląd, wytrzymałość na uszkodzenia oraz wrażenia dotykowe. Można też spotkać skóry poddane dodatkowym kąpielom olejowym lub wytłaczaniu wzorów na ich powierzchni. W procesach wykończeniowych tkwi kolosalny potencjał różnicowania skórzanych materiałów do produkcji odzieży, obuwia i torebek oraz wszelkiego rodzaju galanterii skórzanej.

Dwoina.

Często skóra surowa jest zbyt grupa i z tego powodu nie mogłaby znaleźć zastosowania w wytwarzaniu delikatnych przedmiotów. W takich przypadkach skóra jest cięta „po grubości” i wtedy uzyskuje się cienką skórę licową (warstwa wierzchnia) oraz skórę – dwoinę (warstwa spodnia). Z uwagi na ułożenie włókien kolagenowych dwoina jest słabsza od skóry licowej, co ogranicza jej stosowania tam, gdzie wymagana jest bardzo duża wytrzymałość mechaniczna. Jednak do większości zastosowań odzieżowych, i przede wszystkim kaletniczych, nadaje się bardzo dobrze. A istotne jest to, że jest jednak zdecydowanie tańsza od większości innych rodzajów skór.

Skóra nubuk.

Jest to skóra licowa, jednak cześć lica w skórze nubuk została delikatnie zeszlifowana, co umożliwiło pozyskanie bardzo interesującej struktury i odczucia dużej delikatności w dotyku przy dobrych własnościach wytrzymałościowych. Nubuk jest przeważnie ciekawym i bardzo szlachetnym rodzajem skóry, wykorzystywanym z dużym powodzeniem zarówno w branży odzieżowej, jak i w obuwniczej oraz przy wytwarzaniu torebek i galanterii.

Skóra welurowa.

Jest to rodzaj skóry pozbawionej części licowej, co wpływa na obniżenie jej wytrzymałości mechanicznej, a z powodu dużej chłonności stawia przed przyszłym użytkownikiem niełatwe zadane odpowiedniego jej pielęgnowania. Braki wytrzymałości wskutek usunięcia lica tego typu skóry często są nadrabiane większą jej grubością. W zamian otrzymujemy subtelność dotyku i wrażenie miękkości. Z uwagi na opisane wcześniej ograniczenia ten rodzaj skóry nie jest ulubionym materiałem kaletników.

Skóra zamszowa.

W skórze zamszowej, podobnie jak w opisanej wcześniej skórze welurowej, zostało usunięte lico. Dodatkowo powstała po usunięciu lica powierzchnia skóry została wygładzona poprzez szlifowanie. Ten rodzaj skóry ma bardzo podobne wady do opisanych przy skórze welurowej. Z uwagi na przepuszczalność powietrza jest doskonałym materiałem do wykonywania letniego obuwia, natomiast z uwagi na trudności utrzymania w czystości oraz możliwość barwienia elementów garderoby stykających się z torebkami wykonanymi ze skóry zamszowej ten kierunek wykorzystania zamszu jest ograniczony.

0

Garbarstwo w pigułce.

opublikował

Niewiele osób chyba wie, jak skomplikowane w rzeczywistości są czynności, którym musi zostać poddana skóra, abyśmy mogli się później cieszyć jej trwałością, niepowtarzalnym wyglądem i poczuciem luksusu, jaki zapewniają użytkowe przedmioty z niej wykonane, w tym oczywiście również torebki. Moja wiedza o stopniu złożoności procesów garbarskich też była raczej mizerna, a trochę wysiłku włożonego w to, żeby te procesy ogarnąć, skutkuje niniejszym artykulikiem. Oczywiście nie mam ambicji (i możliwości) przedstawienia całej wiedzy związanej z pozyskiwaniem naturalnych skór do dalszego przetwarzania przez szewców, kaletników i innych rękodzielników. Celem tego materiału jest wstępne przybliżenia zagadnienia – co dla większości czytelników i czytelniczek będzie zupełnie wystarczającym uszczegółowieniem, natomiast dla garstki bardziej dociekliwych, mających zacięcie zgoła detektywistyczne – dobrym punktem wyjścia do dalszych, własnych badań przedmiotu.

Świeże skóry zwierzęce przed transportem do garbarni, często długim, muszą zostać wstępnie zakonserwowane w celu zahamowania procesów gnilnych, które mogłyby zniszczyć skórę zanim dotarłyby do zakładu garbarskiego. Również w samej garbarni, jeszcze przez skierowaniem skór do cyklu produkcyjnego są one konserwowane solą i przechowywane w chłodnym magazynie. Następnie dokonywana jest kontrola jakości surowych skór oraz podział ich na sorty wagowe i jakościowe. Na tej podstawie podejmowana jest decyzja o rodzaju procesu produkcyjnego, któremu dana skóra zostanie poddana. W procesie produkcji skóry w garbarni można wydzielić trzy główne etapy: tzw. mokry warsztat, właściwe garbowanie oraz procesy wykończeniowe skóry. Parametry poszczególnych etapów i podetapów oraz sposób ich prowadzenia w połączeniu z jakością i rodzajem skóry wykorzystywanej w ciągu prefabrykacji determinują ostateczną jakość i rodzaj otrzymanej skóry gotowej.

Mokry warsztat.

Na tym etapie przetwarzania skór ma miejsce szereg kolejno po sobie następujących operacji technologicznych. Pierwsza operacją jest rozmaczanie skór, podczas którego wypłukiwana jest sól, użyta wcześniej w celu wstępnej konserwacji skóry, różnego rodzaju zanieczyszczenia mechaniczne oraz dodatkowo skóra jest nawadniana do poziomu zbliżonego do naturalnego. Tutaj czekała na mnie spora niespodzianka, nie przyszło mi wcześniej do głowy, że zawartość wody w skórze surowej może wynosić prawie 50%, czyli połowę całej jej masy! Po rozmoczeniu usuwane są niepotrzebne tkanki, resztki tłuszczu i mięsa. Potem skórę maceruje się w operacji wapnowania i papkowania, w wyniku czego łatwiejsze staje się oddzielenie włosów od skóry surowej oraz resztek tkanki podskórnej (to akurat nazywa się mizdrowaniem). W końcowej fazie tego etapu odwłosioną skórę (tzw. goliznę) płucze się w roztworach o odczynie lekko kwaśnym, w celu zobojętnienia i usunięcia wapna stosowanego we wcześniejszym procesie.

Właściwe garbowanie.

Istotą etapu właściwego garbowania jest wysycenie skóry garbnikami i związanie za pomocą użytych garbników włókien skóry zbudowanych z kolagenu. Ten właśnie kolagen stanowi główny strukturalny budulec skóry i ma bardzo wysoką odporność na rozciąganie. Związanie zawartego w skórze kolagenu z garbnikami zapobiega możliwym procesom starzeniowym, które zachodziłyby w białkowej strukturze kolagenu oraz pozwala zachować pożądane cechy wytrzymałościowe tej struktury. Sam etap właściwego garbowania skóry sprowadza się do dość długotrwałego moczenia skóry w roztworach garbników, przy czym stopniowo przenosi się skórę do roztworów o coraz wyższym stężeniu. Umożliwia to dogłębne wygarbowanie skóry. Z uwagi na rodzaj stosowanych substancji można wyróżnić trzy główne metody:

  • z wykorzystaniem garbników roślinnych – główna cecha – wodoodporność skóry;
  • stosujące sole chromu – poprawiająca odporność na oddziaływanie słońca i związków chemicznych;
  • z użyciem rotanin, syntetycznych garbników o pozytywnych cechach ekologicznych w celu pozyskania jasnych skór.

Przeważnie we współczesnej prefabrykacji skór wykorzystuje się metody kombinowane. Umownie możemy przyjąć, że od tego momentu mamy już do czynienia ze skórą jako produktem. Po usunięciu ze skóry nadmiaru wody przekazywana jest ona do ostatniego etapu – wykończenia.

Procesy wykończeniowe skóry.

Naturalne, wytrawiona garbnikami skóra, jest zbyt gruba dla większości zastosowań. Z tego powodu poddawana jest procesowi rozcięcia na grubości, w wyniku czego uzyskujemy skórę licową oraz tzw dwoinę, stanowiącą spodnią warstwę skóry naturalnej. Dawniej dwoiny uważane były za słabsze i gorsze jakościowo od skór licowych, jednak rozwój technologii garbarskich sprawił, że obecnie dorównują w większości zastosowań jakości i wytrzymałości skór licowych. Bez wątpienia sa wyśmienitym materiałem na torebki skórzane, może nieco ograniczone jest ich stosowanie jako materiału siedzisk w meblach skórzanych.

Tak przygotowane skóry (licową i dwoinę) poddaje się szeregowi zróżnicowanych operacji, w wyniku których uzyskują swój ostateczny wygląd. Dzięki naniesieniu barwników, substancji natłuszczających, apretur, lakierów a często także dzięki tłoczeniu sztucznego lica uzyskujemy prawdziwe bogactwo – zdaje się nieskończoną gamę rodzajów i kolorów skór, które stanowią doskonałe uzupełnienie inspiracji projektantów, a w ostatecznym efekcie cieszą nas swoją estetyką podczas użytkowania torebek i innych elementów galanterii skórzanej.